Artykuł pochodzi z wydania: Październik 2026
W granicach określonych certyfikatem wykonawca nie będzie musiał powoływać się na inne podmiotowe środki dowodowe, a zamawiający będzie musiał przyjąć wynikające z certyfikacji fakty za udowodnione. Ustawa przewiduje tu jednak wyjątki.
Wprowadzone w art. 8 ust.1 ustawy o certyfikacji wykonawców publicznych (dalej: ustawa) domniemanie prawne, tak jak każde wzruszalne domniemanie prawne w polskim systemie prawa, nakazuje przyjąć za udowodniony (prawdziwy) fakt nim objęty, chyba że można go obalić dowodem przeciwnym. Przenosząc to na grunt certyfikacji wykonawców, należy za udowodnione (zgodnie ze stanem faktycznym) przyjąć, że wykonawca nie podlega wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia lub posiada zdolności do należytego wykonania zamówienia w zakresie stwierdzonym certyfikatem oraz przez okres, na który certyfikacja została temu wykonawcy udzielona.
Powyższe oznacza, że w granicach określonych certyfikatem wykonawca nie będzie musiał się powoływać się na inne podmiotowe środki dowodowe. Jednocześnie zamawiający będzie obowiązany przyjąć za udowodniony – odpowiednio do zakresu certyfikacji – brak istnienia podstaw wykluczenia albo skuteczne przeprowadzenie samooczyszczenia (self-cleaningu) lub też spełnianie warunków udziału w postępowaniu w zakresie, w jakim odpowiadają im zdolności wykonawcy wskazane w certyfikacie.
Certyfikacja a zmiany w SWZ
Ani przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (dalej: pzp), ani regulacje ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (dalej: ustawa) nie precyzują, kiedy wykonawca, który chce posłużyć się certyfikatem danym postępowaniu, powinien go złożyć. Sama informacja, że certyfikat zostanie złożony, przekazywana jest wraz z ofertą. Zgodnie bowiem z art. 273 ust. 2 pzp w oświadczeniu, o którym mowa w art. 125 ust. 1 pzp, wykonawca wskazuje, czy będzie posługiwał się certyfikatem. Jeśli wykonawca ma taki zamiar, to w ww. oświadczeniu podaje:
- numer i oznaczenie certyfikatu;
- nazwę podmiotu certyfikującego, który wydał dokument;
- okres ważności certyfikacji;
- wskazanie, w zakresie których podstaw wykluczenia lub warunków udziału w postępowaniu będzie posługiwał się certyfikatem.
Oświadczenie to przekazuje się wraz z ofertą, w związku z czym zamawiający, nawet nie dysponując certyfikatem jako dokumentem, posiada wszystkie niezbędne dane, aby go zweryfikować w Bazie Danych o Certyfikacji Wykonawców Zamówień Publicznych (art. 26 ust. 3 ustawy).
Termin złożenia certyfikatu przy zamówieniu o wartości unijnej
Co ważne – wskazany art. 273 pzp odnosi się wyłącznie do zamówień krajowych. Dla zamówień o wartości unijnej brak nawet wstępnych tego typu informacji. Oznaczać to może dwa rozwiązania dostępne dla zamawiającego:
- zamawiający powinien w SWZ (lub w innych dokumentach) wskazać, na jakim etapie postępowania oczekuje złożenia certyfikatu; do rozważenia są dwie możliwości: alba wraz z ofertą, albo wraz z większością podmiotowych środków dowodowych;
- zamawiający nie wskazuje momentu złożenia certyfikatu, pozostawiając to decyzji wykonawcy.
Efekty obu sytuacji mogą być różne. Złożenie certyfikatu wraz z ofertą miałoby charakter zbliżony do reguł stosowanych wobec jednolitego elektronicznego dokumentu zamówienia (JEDZ), tj. dokumentu najbliższego certyfikatowi charakterem i rolą w postępowaniu, który również jest składany przeważnie wraz z ofertą. Zamawiający wówczas otrzymałby na wczesnym etapie postępowania istotny zakres informacji i w zależności od wskazanych w certyfikacie przesłanek wykluczenia/spełniania warunków udziału może rezygnować z kolejnych działań, np. nie planować zastosowania art. 126 ust. 2 pzp, wiedząc, że co najmniej jeden z wykonawców nie podlega wykluczeniu. W drugiej sytuacji z kolei, tj. gdyby zamawiający nakazał złożenie certyfikatu wraz z większością podmiotowych środków dowodowych w procedurze odwróconej (art. 126 ust. 1 pzp), w przypadku zastrzeżeń co do certyfikatu istniałoby potencjalne ryzyko dodatkowego wydłużenia postępowania o wyjaśnienia podmiotu certyfikującego.
Narzucenie przez zamawiającego terminu złożenia certyfikatu porządkuje postępowanie i pozwala w jedynym czasie ocenić spełnienie warunków/brak podstaw wykluczenia – choć to jest raczej argument faktyczny, a nie prawny. Z takiego działania wynikałby dodatkowo, inny, pozytywny dla zamawiającego skutek – w przypadku jednej złożonej oferty w postępowaniu i certyfikatu obejmującego cały żądany aspekt podmiotowy (brak postaw wykluczenia/poziomy zdolności) mógłby on istotnie skrócić postępowanie. W skrajnie korzystnej sytuacji bowiem (brak wątpliwości co do treści pozostałych dokumentów) mógłby zawrzeć umowę już w dniu otwarcia ofert – nie wzywałby do złożenia podmiotowych środków dowodowych (art. 126 pzp) i nie musiałby upłynąć okres oczekiwania na ewentualne odwołanie (art. 264 pzp).
Brak ustalenia terminu – i co dalej?
Jeżeli zamawiający nie wskaże w warunkach zamówienia momentu, w którym oczekuje złożenia certyfikatu, dokument ten może zostać złożony zasadniczo na każdym etapie postępowania, a co istotne – nawet bez wezwania. Czynności wykonywane na wezwanie, jak i umocowanie zamawiającego do żądania złożenia podmiotowych środków dowodowych zostały wyraźnie wskazane w przepisach. Tymczasem czynność faktyczna złożenia certyfikatu została całkowicie pominięta zarówno przez pzp, jak i ustawę o certyfikacji.
Przy braku narzucenia momentu postępowania (zob. też ramka „Konsekwencje…”), w którym należy złożyć certyfikat, optymalne z punktu widzenia wykonawcy byłoby złożenie go wraz z JEDZ, czyli na ogół wraz z ofertą. Ze względu na fakt, że JEDZ odnosi się kompleksowo, choć wstępnie, do przesłanek wykluczenia, certyfikat jest wobec niego dokumentem komplementarnym. Jak należy domniemywać, właśnie ta faktyczna komplementarność (certyfikat jako uzupełnienie/doprecyzowanie treści JEDZ) stała za podejściem ustawodawcy, który dość oszczędnie, ale jednak odniósł się do certyfikatu w zamówieniach krajowych, a zignorował go w zamówieniach o wartości unijnej.
[…]
Oliwia Jokiel
radca prawny, doświadczony legislator, współautorka ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych
